Narince Nedir? (Üzüm Çeşidi)

Kısaca: Narince, Tokat'ın Erbaa, Niksar, Turhal, Zile ve Merkez ilçelerinde yetişen, iri, oval ve yeşile çalan sarı taneli yerli bir beyaz üzüm çeşididir. Tokat bağ alanlarının yaklaşık %87'sini oluşturur. Üzümü şaraplık, sofralık ve şıralık olarak kullanılır; ince ve tüysüz yaprağı sarma için aranır ve 'Erbaa Narince Bağ Yaprağı' ile 'Tokat Narince Salamura Asma Yaprağı' adlarıyla menşe adı olarak tescillidir.

Narince, Orta Karadeniz’in iç kesiminde, Tokat’ta yetişen yerli bir beyaz üzüm çeşididir. Tokat bağcılığı onunla özdeşleşmiştir: tescil belgesine göre 1960’lara kadar Tokat bağlarının %98’ini, bugün ise yaklaşık %87’sini Narince oluşturur. Çeşidin iki ürünü öne çıkar: şaraplık ve sofralık üzümü ile sarma için aranan yaprağı. Üzüm için bir coğrafi işaret tescili bulunmazken, yaprağı iki ayrı menşe adıyla korunmaktadır.

Narince nasıl bir üzüm?

Narince, iri ve oval taneli, yeşile çalan sarı renkli bir beyaz üzümdür. Gaziosmanpaşa Üniversitesi araştırmacıları rengi “kirli yeşil” olarak da tanımlar. Çeşit geç olgunlaşır:

• Tokat’ta yapılan gözlemlerde tam çiçeklenmeden hasada kadar geçen süre Tokat Merkez’de 116 gün, Niksar’da 96 gün olmuştur.
• Aynı çalışmada aktarılan önceki ölçümlere göre hasat 2006’da 5 Eylül-3 Ekim, 2007’de 29 Ağustos-27 Eylül arasında gerçekleşmiştir.
• OENO One’da yayımlanan bir makaleye göre hasat genellikle ekim başında yapılır.

Tokat Narince Salamura Asma Yaprağı tescil belgesine göre Narince üzümü yörede şaraplık, sofralık ve şıralık olarak kullanılır. Tarihsel olarak pekmez, cevizli sucuk, tarhana ve pestil yapımında da değerlendirilmiştir.

Narince hangi bölgede yetişir?

Narince’nin ana yurdu Tokattır. Kaynaklar yetişme alanlarını şöyle sıralar:

• Kelkit vadisi: Erbaa ve Niksar ilçeleri. Erbaa, ortalama 245 m rakımıyla Tokat’ın en alçak ilçesidir.
• Kazova ve çevresi: Tokat Merkez, Turhal ve Zile köyleri.
• Pazar ilçesi (tescilin coğrafi sınırı içinde).

Tescil belgesine göre Tokat’ta bağların önemli kısmı 250-800 m rakımdadır; Merkez ve Turhal’ın dağlık kesimlerinde bağcılık 1.200 m’nin üzerine kadar çıkar. Tescil belgesi Tokat iklimini Karadeniz iklimi ile İç Anadolu’nun step iklimi arasında bir geçiş iklimi olarak tanımlar. Uzun yıllık ortalamalara göre yıllık yağış yaklaşık 440 mm, yıllık ortalama sıcaklık 12,3 °C’nin üzerindedir.

Erbaa özel bir mikroklimaya sahiptir. Tescil belgesine göre ilçede kışlar ılık ve yağışlıdır. Bölgede Akdeniz iklimini karakterize eden Lübnan sediri ve zeytin görülür. Alçak rakım ve uzun vejetasyon dönemi asmaların erken uyanmasını ve yaprağın daha uzun süre toplanmasını sağlar. Bağ toprakları tınlı, hafif alkali ve potasyum ile fosfor bakımından yeterlidir.

Tadı ve yapısı nasıldır?

Narince orta gövdeli, asidi dengeli bir beyaz üzümdür. OENO One’daki makalenin aktardığı kaynağa göre Narince’den yapılan şaraplar yeşil-sarı renkli, meyvemsi aromalı ve derli toplu yapılıdır. Asit oranlarının iyi olması nedeniyle bekletmeye de elverişli bulunur. Aynı araştırmada Erbaa ve Emirseyit bağlarından gelen üzümlerle yapılan şaraplarda toplam 31 aroma bileşiği incelenmiş, Erbaa örneklerinde toplam aroma bileşiği miktarı daha yüksek bulunmuştur. Beyaz üzüm olduğu ve kabuk teması kısa tutulduğu için belirgin tanen içermez.

Narince, tek başına işlendiği gibi Anadolu’nun diğer beyaz üzümleri olan Emir ve Sultaniye ile de harmanlanır.

	Narince	Kalecik Karası	Öküzgözü	Boğazkere
Renk	Beyaz	Kırmızı	Kırmızı	Kırmızı
Ana bölge	Tokat	Ankara (Kalecik)	Elazığ	Diyarbakır, Elazığ
Tane	İri, oval	Orta, küremsi	İri, yumurta biçimli	Orta, yuvarlak
Tanen	–	Düşük	Düşük-orta	Yüksek
Olgunlaşma	Geç	Eylülün ikinci yarısı	Geç	Geç
Coğrafi işaret	Yaprağı: no. 258 ve 420	Mahreç, no. 89	Menşe adı, no. 108	Menşe adı, no. 416 ve 687

Narince yaprağı neden sarma için aranır?

Narince yaprağı, Türkiye’de salamuralık yaprak üretiminde en çok tercih edilen yapraklardandır. Tokat tescil belgesine göre bu tercihin nedenleri şunlardır: yaprak diğer asma çeşitlerine göre daha ince ve narin yapılıdır, yumuşaktır ve yenirken ağızda erir; az tüylü ya da tüysüzdür. Belgede aktarılan bir araştırmada renk, tat, koku ve ağızda dağılma bakımından en yüksek toplam puanı Narince yaprağı ve sarmaları almıştır.

	Erbaa Narince Bağ Yaprağı	Tokat Narince Salamura Asma Yaprağı
Tescil no.	258	420
Tescil tarihi	05.12.2017	28.02.2019
Tür	Menşe adı	Menşe adı
Coğrafi sınır	Erbaa ilçesi	Merkez, Niksar, Turhal, Pazar, Zile
Tescil ettiren	Erbaa Ticaret ve Sanayi Odası	Tokat Ziraat Odası

Erbaa tescili yaprak hasadını şöyle tanımlar: sürgün ucundaki üçüncü ve dördüncü nazik yapraklar, mayıs ortasından temmuz ortasına kadar 5-6 dönemde, sabah erken saatlerde toplanır. Yapraklar %10 tuzlu sıcak suyla salamura edilir ve 3-5 gün bekletilir. İlk dört dönemin yaprakları zeytinyağlı sarmada, beşinci ve altıncı dönemin yaprakları etli dolmada kullanılır.

Peynir eşleştirmesinde hangi ilke geçerli?

Beyaz üzümlerde eşleştirmenin temel aracı asittir. Asit, salamuralı peynirlerin tuzunu dengeler, yağlı peynirlerde ağzı ferahlatır. Tanen içermediği için tuzla çatışma riski de yoktur. Bu nedenle Narince, Ezine peyniri gibi tuzlu beyaz peynirlerle, taze keçi peyniriyle ve Erzincan (Şavak) tulum peyniri gibi yağlı koyun peynirleriyle eşleştirilir.

Aşağıdaki tablo, eşleştirme verisindeki peynirleri gerekçeleriyle gösterir.

Narince hangi peynirlerle eşleşir?

Peynir	Uyum	Neden
Ezine peyniri keçi, koyun, inek · yarı sert, salamura	Klasik	Narince'nin taze asidi salamuranın tuzunu dengeler, keçi sütünün keskinliğini yumuşatır.
Erzincan tulum peyniri koyun · ufalanan, yağlı	İyi	Tuz ve yağa karşı serinletici bir beyaz alternatif.
Taze keçi peyniri keçi · yumuşak, taze	İyi	Taze beyaz, yumuşak keçi peynirini örtmez.

Tüm tablo: peynir–şarap eşleştiricisi.

Sık sorulan sorular

Narince nasıl bir üzüm?

Narince; iri, oval ve yeşile çalan sarı renkli taneleri olan bir beyaz üzüm çeşididir. Geç olgunlaşır; hem şaraplık hem sofralık hem de şıralık olarak değerlendirilir. Yaprakları ince, tüysüz ve az dilimlidir.

Narince üzümü nerede yetişir?

Narince'nin ana yurdu Tokat'tır; Erbaa ve Niksar'ın bulunduğu Kelkit vadisi ile Tokat Merkez, Turhal, Zile ve Pazar'da yetişir. Tokat'taki bağ alanlarının yaklaşık %87'sinde Narince bulunur. Çeşit Türkiye'nin başka bölgelerinde de yetiştirilir.

Narince yaprağı neden sarma için tercih edilir?

Tescil belgelerine göre Narince yaprağı diğer çeşitlere göre daha ince ve narin yapılı, az tüylü ya da tüysüzdür, yumuşaktır ve kısa sürede pişer. Bir araştırmada salamura yaprak ve sarmaların duyusal değerlendirmesinde en yüksek toplam puanı Narince almıştır.

Narince hangi peynirlerle eşleştirilir?

Narince üzümünden yapılan beyaz şarap, Ezine peyniri gibi tuzlu beyaz peynirlerle, taze keçi peyniriyle ve tulum peyniri gibi yağlı peynirlerle eşleştirilir. Asidi, salamuranın tuzunu ve peynirin yağını dengeler.

Narince hangi aylarda hasat edilir?

Narince geç olgunlaşan bir çeşittir ve hasadı genellikle ekim başında yapılır. Tokat'taki ölçümlerde hasat yıla göre 29 Ağustos ile 3 Ekim arasında değişmiştir. Yaprak hasadı ise Erbaa'da mayıs ortasından temmuz ortasına kadar sürer.

Kaynaklar

1. Türk Patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaret Tescil Belgesi No. 420: Tokat Narince Salamura Asma Yaprağı (menşe adı)
2. Türk Patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaret Tescil Belgesi No. 258: Erbaa Narince Bağ Yaprağı (menşe adı)
3. Bekar, T., Cangi, R. (2017). Tokat'ta Farklı Ekolojilerde Yetiştirilen Narince Üzüm Çeşidinin Fenolojik Gelişme Evreleri ve Etkili Sıcaklık Toplamı İsteklerinin Belirlenmesi. Türkiye Teknoloji ve Uygulamalı Bilimler Dergisi, 1(2): 86-90
4. Bayram, M., Kayalar, M. (2018). White wines from Narince grapes: impact of two different grape provenances on phenolic and volatile composition. OENO One, 52(2)

Bu sayfa üzüm çeşidi hakkında kültürel ve tarımsal bilgi amaçlıdır; alkollü içki tanıtımı veya satışı amacı taşımaz. 18 yaşından küçüklere yönelik değildir.